Afstuderen op een dikke scriptie? Dat is niet meer van deze tijd

    Fotografie: Erwin Vrensen

    Afstuderen op een vuistdikke scriptie die daarna onderin een bureaula belandt? Dat is steeds minder van deze tijd. Diverse opleidingen van Avans experimenteren met eigentijdse vormen van afstuderen. “De opvattingen over afstuderen moeten veranderen”, zegt ook Avanslector Tonnie van der Zouwen.

    Niemand is gebaat bij de oude vorm van afstuderen, stelt Tonnie van der Zouwen, Avanslector Sustainable Working & Organising. “De opdrachtgever ontvangt voor de vijfde keer een bedrijfsanalyse en de student voert verrichtingen uit die hij in de praktijk nooit meer doet.” Het lectoraat heeft binnen Avans onderzoek gedaan naar effectief afstuderen. En is nu betrokken bij  een groot project in samenwerking met diverse hogescholen en de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO). Het project heet impactvol afstuderen en het doel is om scenario’s te ontwikkelen voor afstudeertrajecten waar alle betrokkenen meer aan hebben.

    Volgens Van der Zouwen zitten er namelijk een aantal rare veronderstellingen in het klassieke afstuderen zoals dat studenten zelf een afstudeeropdracht moeten werven en individueel afstuderen. ”Maar wat toets je dan? Acquisitievaardigheden en of iemand individueel kan werken. Maar niet in hoeverre iemand klaar is voor de praktijk. Studenten zijn ook enorm veel tijd kwijt aan het schrijven van de scriptie. Dat is zonde van hun tijd.”

    ‘Het is goed dat het afstuderen steeds meer een afspiegeling wordt van wat een student in de praktijk moet kunnen’

    “De scriptie is ontstaan door beleid van de overheid”, legt Bedrijfskundedocent Harry van der Werk uit. “Die vond dat het hbo meer met onderzoek moest doen. Toen is de werkwijze van de universiteit overgenomen en zijn de uitgebreide dossiers ontstaan. Maar wij leiden andere studenten op. Daarom is het goed dat het afstuderen steeds meer een afspiegeling wordt van wat een student in de praktijk moet kunnen.”

    Beroepsproducten
    De opleiding Bedrijfskunde in Breda was in 2018 een van de eerste Avansopleidingen die het afstuderen drastisch veranderde. Vierdejaarsstudenten Bedrijfskunde doorlopen nu verschillende stappen in hun onderzoek, van probleem tot en met oplossing, die ze toelichten op grote vellen A3-papier. Daarnaast maken ze een verantwoordingsdocument van zo’n tien pagina’s waarin ze verantwoorden hoe ze het proces aangepakt hebben.

    “Toen we hiermee begonnen hebben we nagedacht over wat een bedrijfskundige in de praktijk doet”, zegt Van der Werk. “Die schrijft geen onderzoeksrapporten, maar lost problemen op. We hebben dus veel meer gekeken naar beroepsproducten.”

    ‘Het is een hele kluif geweest om het afstuderen te veranderen’

    Ook de opleiding Business Innovation werkt sinds vorig studiejaar met vijf beroepsproducten. “Het is een hele kluif geweest om het afstuderen te veranderen”, zegt docent Anke van Lokven. De opleiding is na de SKE-training een lang voorbereidingstraject ingegaan waarbij docenten, werkveldadviesraad en studenten zijn betrokken. “Alle docenten zijn meegenomen in de ontwikkeling en om input gevraagd. Het vorige beoordelingsmodel was opgesteld door één docent, nu is dat gezamenlijk gemaakt. Dat is fijn, dan zit je bij het beoordelen ook sneller op één lijn.”

    Voor het nieuwe afstudeerprogramma is ook gebruik gemaakt van opmerkingen uit oude evaluaties. “In het oude afstudeerprogramma kregen studenten alleen een cijfer aan het einde van het afstudeertraject. Was dat een onvoldoende, dan hadden ze maar 1 of 2 weken de tijd om een nieuwe opdrachtgever te zoeken en aan te sluiten bij het afstudeerprogramma in het volgende semester. Dat leverde veel stress op. Nu zit die knip al eerder. Studenten weten na 10 weken of ze het onderzoeksdeel wel of niet gehaald hebben. Studenten reageren daar zeer positief op. Het geeft vertrouwen en houvast. Het onderzoeksdeel duurde voorheen langer. Er was minder tijd voor innovatie, terwijl dat juist is waar we studenten voor opleiden.”

    De veranderingen komen niet alleen vanuit opleidingen. Ook Avansstudenten geven aan dat ze op een andere manier willen afstuderen. Zoals Merve Tirgil en Betul Cavus, die afgelopen zomer samen afstudeerden bij de Academie voor Bouw en Infra in Tilburg. “Wij wilden in samenwerking met de bewoners van een gebouw in Tilburg tot een ontwerp komen. Door literatuuronderzoek zouden wij niet veel wijzer worden, omdat de wensen continu veranderen en niet elk mens hetzelfde is. Met de onderzoekmethode ontwerpend onderzoeken zagen wij een kans om dat wel goed te doen. Betul heeft deze vorm van onderzoeken eerder ervaren tijdens haar Minor Stedenbouw aan de Hogeschool Rotterdam. Onze eerste begeleider, Steven Hommersom, stemde in en gaf ook aan dat ons werk als voorbeeld gebruikt zou kunnen worden voor toekomstige projecten. Onze tweede begeleider vond het ook een interessante uitdaging.”

    Niet alleen schrijven, maar ook uitvoeren
    “Wat hbo-onderzoek is, is overal aan het veranderen”, zegt lector Van der Zouwen. “Niet alleen plannen schrijven, je moet ze ook kunnen implementeren. Dat hoort ook bij de onderzoekende houding: omgaan met mensen en ze aanzetten tot verandering.”

    “Onze studenten geven niet alleen advies maar gaan ook zelf met de oplossing aan de slag”, geeft Van der Werk aan. “Die tijd hebben ze nu omdat ze niet urenlang zitten te schrijven. Studenten zijn dus veel meer aanwezig op de afstudeerplek.” Van Lokven: “Studenten leveren nu continu een onderdeel op. Dat maakt ze ook zichtbaarder binnen het bedrijf.”

    ‘We moeten goed uitleggen dat wij het anders doen. Maar dan zijn ze erg enthousiast’

    De opleiding Bedrijfskunde liep bij de eerste lichting afstudeerders wel tegen wat praktische dingen aan. “Mensen uit het werkveld zijn betrokken bij het afstuderen”, legt Van der Werk uit. “Die komen er pas bij als het onderzoek is afgerond en missen daardoor het hele voortraject. Daarom maken studenten nu ook een filmpje om de werkgevers bij te praten. Het werkveld verwacht ook een ‘echte’ scriptie. We moeten goed uitleggen dat wij het anders doen. Maar dan zijn ze erg enthousiast. Er zijn zelfs extern gecommitteerden die op dezelfde manier zijn gaan werken binnen hun eigen bedrijf.”

    De opleiding Business Innovation heeft vooraf een webinar gegeven om externe deskundigen bij te praten over het nieuwe afstuderen. “We zijn gaan werken met twee soorten deskundigen”, zegt Van Lokven. “De expositiedeskundige loopt rond bij de afstudeerexpositie en geeft op basis van zijn eigen expertise advies. Daarnaast hebben we nog inhoudelijke deskundigen. Iedere afstudeerder moet mondeling zijn beroepsproducten toelichten aan de docent en de inhoudelijke deskundige. Dat is dus een medebeoordelaar. De expositiedeskundigen waren na de eerste keer afstuderen op deze manier razend enthousiast. De inhoudelijke deskundigen gaven aan dat ze veel voorbereidingswerk hadden. Studenten moeten twee van de vijf beroepsproducten toelichten in een verantwoordingsdocument. Daar hebben we richtlijnen voor opgesteld wat betreft bijvoorbeeld aantal woorden. Maar studenten maakten er alsnog hele boekwerken van door het toevoegen van uitgebreide tabellen en grafieken.”

    “Het uiteindelijke idee is dat we helemaal afstappen van het verantwoordingsdocument, maar dat heeft tijd nodig. We zitten nu in een overgangsfase met studenten die nog opgeleid zijn om uitgebreid te rapporteren.”

    Niet alleen de rol van externe deskundigen verandert, ook die van docentbegeleiders. Van der Zouwen: “Nu staan er weinig contacturen voor het afstuderen. In de toekomst is de docent meer een expert-coach; een partner in een onderzoeksteam bestaande uit verschillende afstudeerders. Leren van elkaar wordt dan veel sterker.” Dat laatste ziet Van der Werk nu al gebeuren. “Voordeel van de nieuwe manier is dat studenten echt iets aan elkaar hebben. Van een lijvig onderzoeksdossier kun je medestudenten niet om feedback vragen. Nu lukt het ze in korte tijd een probleem en oplossing te schetsen en daar met elkaar echt over te praten. Ze denken met elkaar mee waar ze voorheen alleen oppervlakkige feedback kregen.”

    Kwaliteitsborging
    Een belangrijk punt van elke vorm van afstuderen is de kwaliteitsborging. Van der Werk: “Wij zijn de eerste opleiding Bedrijfskunde die op deze manier is gaan werken. Dat betekent wel dat je alles goed moet vastleggen om de kwaliteit te borgen voor de accreditatie. Bij ons heeft de examencommissie alles getoetst.”

    Volgens lector Tonnie van der Zouwen is er veel meer ruimte dan opleidingen zelf denken als het gaat om afstuderen. “De NVAO geeft aan dat er een mythe is ontstaan over wat er van een afstudeerder verwacht wordt. De basis is dat een afstudeerder moet doen wat er in het curriculum is opgeschreven. Als een HRM-student advies moet geven, moet dat advies in zijn afstudeeropdracht voorkomen.”

    Ook onderschatting door studenten ligt op de loer, zo waarschuwt Van der Werk. “Studenten werken vanaf jaar 1 met de A3-methode. De problemen worden steeds ingewikkelder en studenten moeten zelfstandiger te werk gaan. We merken tijdens de begeleiding dat studenten er te makkelijk over kunnen denken.”

    Een op een overnemen van het afstudeerprogramma van een andere opleiding is niet wenselijk, zegt Van der Werk; “We worden binnen en buiten Avans gevraagd om uit te leggen wat wij doen. We hebben bijvoorbeeld contact gehad met Technische Bedrijfskunde, maar ook met de andere opleidingen binnen onze eigen academie Academie voor Algemeen en Financieel Management. Human Resource Management gaat het zeker niet op onze manier doen. Finance en Control heeft beroepstaken gedefinieerd en vraagt studenten een portfolio op te bouwen waarin ze aantonen de beroepstaken te beheersen.”

    “Belangrijk bij het wijzigen van je afstuderen is dat je het samen doet”, benadrukt Van Lokven. “Betrek studenten, werkveld en docenten bij de veranderingen.”

    Dit artikel is geschreven voor de coronacrisis. Het afstuderen bij de opleidingen die in dit artikel voorbij komen, gaat dit jaar ook op een andere manier dan in het artikel geschetst.

    Deel dit artikel

    Reageer op dit artikel

    * Verplicht veld

    Reacties