Een toneelstuk tijdens een college? Dat kan. Bij de les Cultuursensitief Werken van de opleiding Social Work vorige week kwam theatergroep Kulis langs met een voorstelling over dementie bij migrantengezinnen. “Wij hopen bewustwording te creëren bij onze studenten over hoe cultuur de zorgbeleving beïnvloedt”, vertelt docent Social Work Sanna Yaseen.
Het college was bedoeld voor de studenten Social Work die momenteel bezig zijn met een profielspecifieke module (zorg, welzijn, samenleving en jeugd). “Cultuursensitief werken is nog te weinig aan bod gekomen op onze opleiding”, stelt Yaseen. Zij is lid van het lectoraat Betrokken Wetenschap, waarbij zij onderzoek doet naar het verbeteren van de zorg en ondersteuning voor mensen met een migratieachtergrond in hun laatste levensfase en hun naasten.
Cultuursensitief werken betekent bij sociaal werk dat er rekening wordt gehouden met de cultuur van de cliënt. “Iemands culturele referentiekader heeft invloed op hun ziektebeleving”, legt Yaseen uit. “In Nederland zien wij bijvoorbeeld onze klachten vanuit een medische of biologische oorzaak, terwijl ze in andere culturen soms kijken naar spirituele, religieuze of sociale oorzaken.”
Werken met een taalbarrière
Rond half twaalf in de ochtend stromen tweedejaarsstudenten Social Work de collegezaal langzaam binnen. De studenten worden verzocht om plaats te nemen op de voorste rijen, maar daar geven zij geen gehoor aan. Als er ongeveer negentig tweedejaarsstudenten Social Work zitten, begint de les die dit jaar voor het eerst plaatsvindt op een onconventionele manier. Docent Yaseen begint namelijk in een vreemde taal te praten. Waar ze het precies over heeft? Dat weten de meeste studenten niet.
De studenten krijgen volgend jaar bij hun stage, en later in het werkveld, mogelijk te maken met cliënten met een migratieachtergrond. “Die kans wordt steeds groter, want mensen met een migratieachtergrond horen tot een kwetsbare groep”, geeft Yaseen aan. “Het is belangrijk dat sociaal werkers rekening houden met de culturele verschillen.” Cliënten zullen bijvoorbeeld niet altijd Nederlands spreken. Dat is ook de reden dat de les in een vreemde taal begon. “Ik wilde duidelijk maken hoe ongemakkelijk het is als mensen tegen je praten in een taal die je niet spreekt”, legt ze uit. “Dit ongemak ervaren cliënten ook wanneer zij geen Nederlands spreken.”
Theatergroep Kulis voert een toneelstuk op over de impact van dementie op een familie met een migratieachtergrond. Een moslima in de zeventig krijgt dementie. Al snel herkent ze haar schoondochter niet meer, denkt ze nog veertig jaar oud te zijn en wil ze contact opzoeken met familieleden die al jaren dood zijn. Op de helft van de voorstelling stopt de dementerende vrouw met Nederlands te praten en schakelt ze over naar het Turks. Dat ze in paniek is en gefrustreerd is, dat zien de studenten wel, maar wat ze precies zegt is onduidelijk.
“Dit duurt wel heel lang”, hoor je studenten fluisteren, al zo’n tien minuten voordat het half uur durende toneelstuk is afgelopen. “Ik vind dit wel een beetje irritant”, hoor je een andere student fluisteren, wanneer de karakters steeds gefrustreerder worden en naar elkaar beginnen te schreeuwen. Het is geen vrolijk toneelstuk. Het doel van het toneelstuk is namelijk om een beeld te schetsen van dementie binnen de Turkse cultuur. Dat is geen positief beeld, legt Seda Arslan uit. Zij is de projectleider van het toneelstuk én projectleider Cultuursensitiviteit bij Alzheimer Nederland. “In Turkije wordt dementie vaak nog gezien als onderdeel van het ouder worden”, geeft ze aan. “Er wordt verwacht dat de familie van mensen met dementie voor hen zorgt. Op het vragen om hulp heerst een soort taboe.” Arslan speelde ook mee in de voorstelling. Haar karakter, de schoondochter van de dementerende vrouw, wilde geen hulp van instanties inschakelen: “Dat hoort niet in onze cultuur.”
Of het college Cultuursensitief Werken volgend jaar weer op deze manier wordt gegeven, dat is nog niet zeker. “Wij gaan eerst in gesprek met de studenten en de docenten om te kijken of deze vorm het gewenste resultaat heeft bereikt.” Zelf is zij wel tevreden over het college. “Ik merkte in de nabespreking dat de studenten niet gewend zijn om zorg op deze manier te bespreken. Daarom wilde ik cultuursensitief werken bespreken, er is nog te weinig aandacht aan besteed op de opleiding.”
Punt. Of had jij nog wat?