Hoe voelt het om je onveilig te voelen op straat, terwijl anderen dat niet zien? Met haar installatie Unseen maakt de in januari afgestudeerde Iris van Gelder die ervaring zichtbaar. Het leverde haar de deVaan-prijs 2026 op.
Iris, die Communication & Multimedia Design in Den Bosch studeerde, wil met haar afstudeerwerk Unseen een maatschappelijk probleem zichtbaar maken dat voor veel mannen onzichtbaar blijft. “Vrouwen krijgen veel te maken met vormen van onveiligheid. Juist aan de groep waar de daders niet toe behoren, wil ik dit probleem laten zien omdat ze het probleem onderschatten of het niet opmerken.”
Ze maakte daarom een interactieve installatie die bezoekers uitnodigt om stil te staan bij perspectieven buiten hun eigen belevingswereld. “Unseen lijkt op een normale spiegel. Als je er tegenover staat, verandert het spiegelbeeld in een vrouw”, legt Iris uit. “Vanuit haar perspectief gebeuren er dingen die ervoor zorgen dat ze zich onveilig voelt. Je hoort als kijker de innerlijke monoloog die ze op dat moment voert”, vertelt Iris.
Emotionele betrokkenheid vergroten
Iris koppelt situaties die echt gebeurd zijn aan locaties waar vrouwen zich onveilig voelen, gebaseerd op ervaringsverhalen van honderden vrouwen met wie ze sprak. “Wildvreemde vrouwen waren bereid om hun ervaringen met mij te delen. Dat voelde als een steun en bevestigt voor mij de vraag naar een project over dit onderwerp. Het leeft bij veel mensen.”
Ze benadrukt dat ze niet met een vinger wil wijzen naar daders, maar juist begrip wil creëren rond het onderwerp. “Ik wil laten zien wat er gebeurt, hoe vaak en waar het gebeurt en wat het met een vrouw doet. Er zijn vrouwen die ’s avonds niet meer over straat gaan of zich anders kleden. De aanpassing die een vrouw doet, blijft ongezien.”
De medewerking van wildvreemde vrouwen voelde al als steun in de rug, ook het winnen van de deVaan-prijs voelt voor Iris als een extra bevestiging. “Het onderwerp is al super actueel, maar wordt toch weer onder de aandacht gebracht. Dat voelt alsof het serieus wordt genomen. Het winnen van deze prijs is eer voor mijn werk.” Haar installatie zal op de open dag van Avans tentoongesteld worden en blijft tot die tijd op de hogeschool staan.
Ander perspectief
De jury prijst de manier waarop Iris een complex en gevoelig onderwerp weet terug te brengen tot een directe en invoelbare ervaring. Daarnaast maakt haar experimentele aanpak indruk en werkte Iris samen met uiteenlopende betrokkenen. “Het project laat zien hoe ontwerp niet alleen kan informeren, maar mensen ook kan uitnodigen om vanuit een ander perspectief naar een maatschappelijk vraagstuk te kijken”, schrijft de jury in het juryrapport.
De deVaan-prijs is een afstudeerprijs voor studenten van de opleiding Communication & Multimedia Design in Den Bosch. De prijs werd in 2018 in het leven geroepen ter nagedachtenis aan docent Robert de Vaan. De prijs wordt uitgereikt aan de hand van drie criteria: experimenteel, verbinden en naar buiten gericht. De winnaar ontvangt een geldbedrag van 1250 euro.
Punt. Of had jij nog wat?