Het kabinet wil weinig veranderen aan het demonstratierecht, maar een deel van de Tweede Kamer eist een verbod op gezichtsbedekking zoals sjaals. Daar komen de bewindslieden begin volgend jaar op terug.
In een brief aan de Tweede Kamer heeft het minderheidskabinet uiteengezet wat het wil aanpassen aan het demonstratierecht: niet zoveel. Voor studenten die weleens een gebouw op de campus bezetten gaat er voorlopig weinig veranderen.
Maar het is nog niet duidelijk of de Tweede Kamer zich hierbij neerlegt. Demonstraties liggen gevoelig in de Haagse politiek. Rechtse partijen wijzen op de bijkomende schade en ordeverstoringen. Ze willen het demonstratierecht op de schop nemen.
Partijen aan de linkerkant wijzen erop dat vernielingen en geweld toch al strafbaar zijn: daar kun je tegen optreden zonder het demonstratierecht te beperken.
97 procent vreedzaam
Dat laatste zegt ook het WODC (Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum). Het demonstratierecht functioneert eigenlijk wel goed, staat in een recent advies hierover. Van alle demonstraties verloopt 97 procent vreedzaam.
De handhaving kan wel beter, staat er ook in. Het Openbaar Ministerie en de rechter waren te terughoudend in het vervolgen van demonstranten die de orde verstoorden, geweld gebruikten of vernielingen aanrichtten.
Maar vreedzame blokkade- en bezettingsacties vallen volgens het WODC-advies in beginsel onder de bescherming van het demonstratierecht en dat kan zo blijven. Het demonstratierecht hoeft niet ingrijpend te veranderen. Er hoeft bijvoorbeeld geen verbod op gezichtsbedekkende kleding te komen: je mag best anoniem blijven in een demonstratie, zolang je geen wetten overtreedt.
Rellen Universiteit van Amsterdam
In het hoger onderwijs zijn de afgelopen jaren met enige regelmaat gebouwen bezet door pro-Palestijnse demonstranten, die eisten dat hun universiteit of hogeschool de banden met Israëlische instellingen zou verbreken. Dat leidde soms tot rellen, vernielingen en geweld.
Met name de barricades en schade bij de Universiteit van Amsterdam staan veel politici in het geheugen gegrift. Kunnen we daar echt niet effectiever tegen optreden, vragen vooral politieke partijen zich af die toch al weinig sympathie hebben voor deze demonstranten.
Aanbevelingen overnemen
Misschien wel, denkt het kabinet, maar dat hoeft dus niet via een aanpassing van het demonstratierecht. Het kabinet neemt naar eigen zeggen de aanbevelingen van het WODC over, zoals ministers Heerma (Binnenlandse Zaken) en Van Weel (Justitie) laten weten.
Wel werkt het kabinet aan ruimere regels voor de politie bij de opsporing van relschoppers. Het zou dan kunnen dat de politie in besloten whatsappgroepen en andere sociale media informatie gaat verzamelen.
Onderdeel van de boodschap
In de Tweede Kamer, die er afgelopen woensdag over debatteerde, ligt vooral gezichtsbedekking gevoelig. Kun je echt anoniem aan demonstraties deelnemen of kom je dan weg met overtredingen doordat niemand kan zien wie je bent?
Enkele partijen, waaronder regeringspartij VVD, willen al langer gezichtsbedekkende kleding zoals sjaals verbieden zodat relschoppers makkelijker kunnen worden opgespoord. Dat was ook in het commissiedebat de lijn.
D66 was terughoudend. De partij gaf het voorbeeld van iemand die zich als kip verkleedt om tegen chloorkippen te demonstreren of die het masker van een buitenlandse regeringsleider draagt tijdens een protest tegen diens bewind. “Het is dan onderdeel van de boodschap en valt onder de vrijheid van meningsuiting.”
Maar moet je gewelddadige demonstranten de kans geven vrijuit te gaan, alleen maar omdat andere demonstranten een kippenmasker willen dragen? De VVD vindt van niet en krijgt waarschijnlijk een reeks andere partijen met zich mee.
Middenweg
Het kabinet gaat erover nadenken en komt begin volgend jaar met een voorstel. Zowel de VVD als D66 maakt deel uit van de huidige coalitie, dus het zal nog even zoeken worden naar een middenweg die iedereen tevreden stelt.
Punt. Of had jij nog wat?