In Den Haag is de spanning om te snijden, nu D66 en CDA een deal met Pro en Volt hebben gesloten over een ‘miljonairsbelasting’. Mocht het kabinet vallen, komt de onderwijsbegroting dan weer in gevaar?
Het minderheidskabinet van D66, CDA en VVD moet steeds kijken welke partijen de koers willen steunen: kan het over links of over rechts? Daar horen onderhandelingen en compromissen bij.
Maar de VVD wil niet of nauwelijks met de grootste oppositiepartij Pro praten. De partij sluit liever een deal met JA21, SGP en BBB, ook al stellen zij moeilijk haalbare eisen.
Het CDA en D66 zijn wél bereid om met Pro te praten, die in de gesprekken samen met Volt optrekt. De partijen hebben nu afgesproken dat mensen met een vermogen van meer dan een miljoen euro iets meer belasting gaan betalen, terwijl de belasting op arbeid daalt. Samen met andere maatregelen is er ongeveer een miljard euro met deze deal gemoeid.
Maar de VVD denkt dat miljonairs hierdoor het land gaan verlaten. De vraag is dus wat er met het kabinet gaat gebeuren. Stapt de VVD eruit? En zo ja, komen er dan nieuwe verkiezingen of gaan de partijen opnieuw formeren met de huidige zetelverdeling?
Deze week heeft de voltallige Tweede Kamer uitgesproken dat nieuwe verkiezingen geen automatisme moeten zijn, nu kabinetten zo snel vallen. De regeringspartijen hebben bovendien weinig belang bij nieuwe verkiezingen: ze staan op verlies in de peilingen. Pro zou nu de grootste zijn.
Het zou dus kunnen dat partijen een nieuwe coalitie vormen zonder dat Nederland weer naar de stembus gaat.
Geen verkiezingen
Als er géén nieuwe verkiezingen komen, gebeurt er bij een kabinetsval niet zoveel met de begroting voor het hoger onderwijs en onderzoek. Linkse en rechtse partijen lijken het voorlopig wel goed te vinden; ze hebben politiek gezien grotere problemen aan hun hoofd.
De bezuinigingen van het vorige kabinet worden goeddeels teruggedraaid en daar staat een meerderheid achter. Er klonken afgelopen maand nauwelijks wanklanken in het debat over de onderwijsbegroting.
De kritiek ging vooral over het renteplafond voor studieschulden, dat duurder uit zou pakken dan verwacht. Maar het schrappen van dit plan kreeg uiteindelijk een meerderheid en de begroting kwam nooit in gevaar.
Op de middellange termijn maakt het waarschijnlijk meer uit wie er aan de knoppen zit. Het kabinet heeft nu een mogelijke bezuiniging op het ministerie van OCW in de boeken staan van 1,2 miljard euro in 2031. Mocht het niet lukken om te besparen op de sociale zekerheid, dan komt de rekening voor een flink deel bij het onderwijs terecht.
D66 zegt dat dit in de praktijk niet gaat gebeuren, maar dat moet nog blijken. Een coalitie ‘over links’ zou er in elk geval een stokje voor steken, mag je verwachten.
Wel verkiezingen
Mochten er wél nieuwe verkiezingen komen, dan is het de vraag wanneer die zullen plaatsvinden. In maart zijn de verkiezingen voor de Provinciale Staten, dus dan wordt het waarschijnlijk pas in mei.
De kans is groot dat er na die verkiezingen weer langdurige onderhandelingen volgen. Het huidige kabinet regeert dan demissionair door en moet waarschijnlijk nog de begroting voor 2028 indienen. Ook in dat geval verandert er voorlopig weinig voor het hoger onderwijs en onderzoek.
Punt. Of had jij nog wat?