Pesten, uitsluiten, ter verantwoording roepen… Veel Joodse studenten voelen zich niet langer welkom binnen de academische gemeenschap, schrijft de taskforce antisemitismebestrijding.
De protesten in het hoger onderwijs tegen de oorlog in Gaza hebben voor Joodse studenten en medewerkers tot een ander klimaat geleid, staat in een rapport dat de taskforce antisemitismebestrijding vandaag heeft gepresenteerd.
De vele pro-Palestijnse demonstraties en bezettingen aan universiteiten en enkele hogescholen gingen soms gepaard met geweld, vernielingen en bedreigingen. En ook met antisemitische of bijna-antisemitische leuzen. Mede daarom riep het kabinet-Schoof een taskforce in het leven.
“Antisemitisme in Nederland neemt toe”, schrijft deze taskforce in een rapport (dat trouwens ook over protesten en veiligheid op treinstations gaat). “Joden voelen zich de laatste jaren steeds vaker onveilig in onze samenleving.”
Prominente leden
In de taskforce zitten enkele prominente bestuurders en politici, zoals NS-baas Wouter Koolmees (die na de verkiezingen als verkenner werd aangewezen). Deze commissie moest zich niet alleen over het hoger onderwijs buigen, maar ook over de veiligheid van treinstations.
Ook de Maastrichtse collegevoorzitter Rianne Letschert nam deel (tot ze als informateur aan de slag ging en de Utrechtse oud-rector Henk Kummeling haar verving). Andere leden zijn onder meer Chanan Hertzberger van het Centraal Joods Overleg en de nationaal coördinator antisemitismebestrijding Eddo Verdoner. Voorzitter is Jaap Smit, voormalig commissaris van de Koning in Zuid-Holland.
Verwarrende naam
De leden moeten zich dus buigen over antisemitisme en protest. Maar ze willen niet de indruk wekken dat ze protestacties met antisemitisme associëren, staat in het rapport. “Een gelijktijdig lopende taskforce gericht op antisemitisme in de Verenigde Staten had wel dit uitgangspunt.”
Vanwege de “verwarring en negatieve associaties door de naam” waren sommigen terughoudend om met de Taskforce in gesprek te gaan, menen de leden. Ze schrijven het niet, maar het zal vast ook met de opdrachtgevers te maken hebben: het kabinet waar de rechts-radicale PVV nog aan meedeed.
Gesproken
Toch is er uiteindelijk met meer dan 120 mensen gesproken. Joodse studenten vertelden bijvoorbeeld dat hun steeds wordt gevraagd hoe ze over Gaza denken. Ze zijn al snel guilty by association als ze zich afzijdig houden. Posters van Joodse studentenverenigingen worden beklad. Sommigen worden uitgescholden voor kindermoordenaar of kankerzionist.
De taskforce heeft het gevoel dat sommige demonstranten graag het randje opzoeken en leuzen gebruiken die als ‘hondenfluitje’ voor antisemitisme fungeren. Slogans als ‘Get rid of Zionist Scum’ of ‘Zionists not welcome here’ geven Joodse studenten vaak het gevoel “dat zij zelf niet welkom of gewenst zijn”. “De indruk bestaat dat een deel van de sympathisanten onbewust versluierde antisemitische retoriek overneemt, zonder te weten wat de impact daarvan is op Joden.”
Joodse medewerkers hebben soortgelijke verhalen. “De Taskforce hoorde verschillende schrijnende getuigenissen, zoals het geweigerd worden bij de lunchtafel of niet meer betrokken worden bij teamactiviteiten.”
Gestopt
Natuurlijk heeft het gevolgen. Sommige studenten verzwijgen of ontkennen dat ze Joods zijn. Enkelen komen niet meer naar de campus of zijn gestopt met hun opleiding. Ook sommige medewerkers houden zich stil, bijvoorbeeld als ze een tijdelijk contract hebben en bang zijn om hun baan te verliezen als ze zich uitspreken.
De taskforce (met daarin dus voormalige universiteitsbestuurders) spreekt waardering uit voor bestuurders en handhavers, “die in deze complexe situatie in de frontlinie de juiste beslissingen moeten nemen, soms met gevolgen voor hun eigen veiligheid”.
Hogeronderwijsinstellingen, burgemeesters, politie en OM hebben nog altijd moeite om “uitwassen en onveiligheid” te voorkomen, meent de taskforce. “Joden worden nog steeds ongewenst benaderd en geïntimideerd, zowel tijdens colleges, daarbuiten, als online.”
Advies
Het advies: universiteiten en hogescholen moeten duidelijker, vaker en publiekelijk opkomen voor Joodse studenten en medewerkers. Vertrouwenspersonen kunnen training gebruiken in het herkennen van antisemitisme. Laat deskundige vertrouwenspersonen in een landelijk netwerk hun expertise met elkaar delen.
Zo zijn er meer adviezen, ook over de fysieke veiligheid. Op basis van ordemaatregelen en gedragscodes zou je studenten en medewerkers kunnen aanpakken die vaak de sociale veiligheid verstoren, meent de taskforce. Bestuurders zouden alle juridische kaders en bestuurlijke bevoegdheden in kaart moeten brengen.
Verder zouden de onderwijsinstellingen lokale campagnes tegen discriminatie en haat in het hoger onderwijs kunnen uitrollen, “waarin antisemitisme nadrukkelijk meegenomen wordt”. Ook zou bijvoorbeeld Studium Generale kennis over Joden en het Jodendom kunnen verspreiden.
En het kabinet? Dat moet “financiële, beleidsmatige en juridische ondersteuning” bieden voor het uitvoeren van zulk beleid.
Punt. Of had jij nog wat?