Studenten die worstelen met hun woordenschat en lange teksten liever door ChatGPT laten samenvatten dan zelf lezen: het zijn volgens boekenliefhebbers op Avans de zichtbare gevolgen van de teruglopende leesvaardigheid onder jongeren. Jammer, zeggen zij, want lezen is niet alleen belangrijk maar ook heel leuk.
Dat lezen niet de grootste hobby is van sommige studiegenoten, merkt AD-Communicatiestudent Cedric Fini in zijn eerste weken op Avans. Hij ziet zelfs dat er weerstand is voor het lezen van lange teksten. ”Die worden in ChatGPT gegooid om samen te vatten”, zegt hij. Studiegenoot Dagmar de Bruin maakt zich er zorgen om, vertelt ze. ”Als je later gaat werken, is het belangrijk een goede basis te hebben. Dat gaat moeilijker als je niet leest.”
Afnemende woordenschat
De teruglopende leesvaardigheden herkennen Communcatiedocenten Eugenie Mion en Romy Wiegers. Laatstgenoemde schreef zelf een boek en leidt een boekenclub met studenten. ”Maar dit is niet iets van de laatste tijd, het is al jaren langer aan de gang”, vertellen ze. Wat wel anders is dan een paar jaar geleden: studenten besteden nu volgens hen soms vijf tot zeven uur per dag aan apps als TikTok. ”Wanneer lees je dan nog?”
Wiegers en Mion merken in hun lessen dat studenten minder goed zijn in lezen. Hun woordenschat is aanzienlijk minder dan een paar jaar geleden, net als de kennis van spreekwoorden en gezegden. ”We moeten steeds vaker ‘moeilijke’ woorden uitleggen. Anders snappen ze het niet”, aldus de docenten, die ook zien dat de verschillen in de klas groter worden. ”Studenten die vanuit huis lezen hebben meegekregen, scoren beter.”
Kritisch denken
Dat de leesvaardigheid afneemt, vindt student Cedric jammer. Want lezen is volgens hem juist zo goed. Voor iedereen, maar studenten in het speciaal. ”Je leert belangrijke vaardigheden, zoals begrijpend lezen en kritisch redeneren. Dat is belangrijk met de opkomst van AI en short form content op social media. Met lezen leer je te kijken of je niet valt voor desinformatie”, vertelt hij.
Andere perspectieven
Leren over andere perspectieven is ook mooi aan lezen, zegt de eerstejaars die op de lijst staat om bij de boekenclub van Wiegers aan te sluiten. ”Iedereen is anders opgevoed en heeft een ander leven. Je kunt niet zomaar verwachten dat je iedereen begrijpt. Lezen over andere omgevingen helpt je te verplaatsen in de ander.” Daar zijn docenten Wiegers en Mion het mee eens: ”Met lezen kom je nog eens op plekken. Je leert over landen, werelden en mensen. Ook maak je je hoofd leeg als je leest.”
Oplossingen
Als jongeren aan lezen denken, hebben ze volgens Cedric vaak het idee dat ze een dik boek moeten lezen. Dat hoeft volgens hem niet. ”Voordat ik fictie las, las ik veel manga-stripboeken. Dat zijn Japanse zwart-witverhalen. Die zaten niet vol met tekst, maar het waren wel verhalen die wat betekenden. Via die boeken kreeg ik een connectie met de kunst van verhalen vertellen’’, zegt hij. Hij adviseert jongeren ook korte verhalen te lezen. ”Die kunnen het gewicht hebben van een lang verhaal.”
Dagmar is het daarmee eens: ”Begin met een korter boek met een onderwerp dat je aanspreekt. Zo kun je per boek kijken of het iets voor je is”, vertelt ze. Wat in ieder geval niet helpt? ”Studenten verplichten om te lezen. Als ze dat horen, wordt het een moetje.”
Lezingen op Avans
Van de twee docenten hoeven jongeren ook niet meteen boeken van zevenhonderd pagina’s te lezen. De eerste stap is volgens hen om jongeren te motiveren überhaupt een boek te pakken. ”Willen studenten niet lezen, gebeurt het niet”, zeggen ze. Wat volgens hen helpt? ”Maak boeken zichtbaar en bereikbaar. Hoe leuk zou het zijn om in Xplora een plek te hebben waar je lekker kunt lezen, of een kraampje waar je boeken uit kunt lenen. Het organiseren van lezingen van schrijvers zou ook goed zijn. Prikkel studenten. Daar zou best budget voor mogen zijn op Avans.”
Student Dagmar, die ook in de boekenclub wil van haar docent, is voorstander van het idee om auteurs uit te nodigen op Avans. ”Zij enthousiasmeren studenten veel sneller te lezen dan wanneer je een verplichte leeslijst krijgt.”
Volgens Avansdocent Wiegers zou het ook goed zijn om in stapjes te beginnen met lezen, als je eenmaal wat boeken hebt gevonden die je leuk lijken. ”Je hoeft niet iedere dag te lezen. Als dat niet in je systeem zit, is het moeilijk”, zegt ze. Ook adviseert ze om boeken te lezen die écht bij je passen, en niet voor boeken te gaan waarvan je denkt dat je ze moet lezen.
Social media als inspiratie
Studenten Cedric en Dagmar halen hun inspiratie vooral van social media. Cedric van platform X, waar hij mensen volgt die boeken aanraden. Dagmar gebruikt YouTube. Daar volgt ze Emma Teubel en Merel Logemann die vertellen over de boeken die ze lezen. ”Als zij positief zijn, lees ik ze ook.”
Moment voor jezelf
De boeken die studenten Dagmar en Cedric lezen, verschillen van genre. Dagmar gaat vooral voor romans en verhalen over voeding, Cedric over maatschappelijke onderwerpen en sociologie. Maar volgens de twee maakt het niet uit wat je leest, áls je het maar doet. ”Je hebt dan even een moment voor jezelf, afgezonderd van alles”, aldus Dagmar.
Ook goed nieuws
Ondanks de negatieve nieuwsberichten, zien docenten Wiegers en Mion ook stapjes in de goede richting. ”Er zijn studenten die een boek meenemen naar school en hun socials verwijderen om meer betekenisvolle dingen te doen.” Het stemt ze voorzichtig hoopvol.
Ben jij Avansstudent en heb je interesse om je te sluiten bij de boekenclub van docent Romy Wiegers? Mail dan naar rha.wiegers@avans.nl
Punt. Of had jij nog wat?